“Mạch nguồn Kiến Giang” là một ấn phẩm đặc biệt ra đời trong một thời khắc đặc biệt. Bởi thuận theo guồng quay của lịch sử, danh xưng huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình giờ chỉ còn trong hoài niệm - một hoài niệm đẹp như cổ tích với những tên đất tên làng, những hội hè đình đám… Vì vậy, cầm trên tay cuốn sách, lòng ta trĩu nặng với bao hoài niệm đầy nuối tiếc về một thời đã xa, về những giá trị lịch sử, văn hóa vĩnh hằng của mảnh đất Lệ Thủy địa linh nhân kiệt.

Với 464 trang sách, in theo khổ 14.5x20.5cm do Nhà xuất bản Văn học cấp phép ấn hành, ngoài “Lời nói đầu” của chính tác giả, “Mạch nguồn Kiến Giang” gồm có 3 phần: phần 1: Lệ Thủy, đất và người; phần 2: Lệ Thủy hoài niệm và phần 3: Món ngon Lệ Thủy.

Người đọc sẽ được khám phá và chiêm nghiệm những phong tục tập quán, những lễ hội mang đậm bản sức truyền thống của vùng đất có lịch sử lâu đời xứ Lệ. Đặc biệt với Lễ hội đua bơi truyền thống trên dòng Kiến Giang nhân Tết Độc lập và Hò khoan Lệ Thủy - hai di sản văn hóa phi vật thể đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch công nhận. Cuốn sách còn đưa người đọc trở về ký ức tuổi thơ chăn trâu cắt cỏ, để qua đó ta như tìm lại chính mình… “Mạch nguồn Kiến Giang” còn là “bảo bối” của những người con Lệ Thủy(cũ), vì cuộc mưu sinh phải tạm xa quê, tạm xa những ký ức của một thời thơ trẻ; tạm xa dòng sông, bến nước, con đò và cả những tiếng ru ầu ơ của mẹ thuở nào:

“Gánh cực mà đổ lên non,

Cong lưng mà chạy, cực còn chạy theo.” (Ca dao)

Cuốn sách không chỉ đưa người đọc trở về một thời thơ ấu; để nhớ, để quên, để giận hơn vu vơ… mà đó còn là nỗi lòng, sự trải nghiệm, sự trăn trở, suy tư của tác giả về giá trị đích thực của cuộc sống, khi mà cùng với thời gian, những giá trị ấy đang dần bị lu mờ, bị lãng quên. Thay vào đó là sự tiếp nhận xô bồ, thiếu chọn lọc những sản phẩm “văn hóa” ngoại lai, đặc biệt trong lớp trẻ hôm nay.

Ngoài giá trị văn học, cuốn sách còn là nguồn tư liệu quý cho những ai muốn tham khảo, tìm hiểu, nghiên cứu về phong tục, tập quán, truyền thống văn hóa, tên đất, tên người của mảnh đất, con người xứ Lệ. Nhiều bài viết khẳng định những nét đẹp văn hóa vùng miền gắn liền với danh xưng huyện Lệ Thủy, như một cách để níu giữ và khẳng định các giá trị cốt lõi vĩnh hằng, duy có ở vùng đất này!

Bằng lối văn mộc mạc và chân thành, bạn đọc sẽ được trải nghiệm với những “mô tê răng rứa”, đậm “Mùi Lệ Thủy”; cùng “Mút mùa Lệ Thủy” để tìm câu trả lời “Lệ Thủy ơi, có tự bao giờ?!” và theo nhau “Về Lệ Thủy ăn Tết Độc lập lớn nhất nước”…

Đến với “Mạch nguồn Kiến Giang” là đến với những hoài niệm xưa cũ, êm đềm. Nơi cất giữ tuổi thơ của mỗi người với những “Hoài niệm xe đạp”, “Hoài niệm bếp củi”, “Cụi bếp hoài niệm”… Và không thể không nhắc đến những món đặc sản mang thương hiệu Lệ Thủy như: “Mực một nắng Lệ Thủy”, “Béng sắn Lệ Thủy”, “Dút Lệ Thủy”, “Dâu Lệ Thủy”,… Có khi, người đọc lặng đi với những câu hỏi chất chứa nỗi niềm thương nhớ, xót xa về những giá trị đã dần mất đi trong cuộc sống hiện đại “Về đâu những tiếng mõ trâu?!”, “Về đâu những tiếng rao xưa?!”…

Là một thầy giáo dạy Văn, ngày ngày trên bục giảng, ngoài việc trao truyền kiến thức và tình yêu văn chương, thầy Đỗ Đức Thuần còn nhẹ nhàng gieo vào tâm hồn con trẻ một tình yêu sâu nặng, thủy chung với quê hương. Tình yêu và lòng tự hào đó đã giúp thầy viết nên những trang văn thấm đẫm tình người, những câu chuyện mang đậm bản sắc, hồn cốt của quê hương xứ Lệ. Bằng sự quan sát tinh tế và chiêm nghiệm lắng sâu, tác giả của “Mạch nguồn Kiến Giang” đã đi tìm lời giải đáp cho những câu thành ngữ, khẩu ngữ hay lời ăn tiếng nói dung dị, chất phác đậm chất Lệ Thủy với “Trớt đàng roọng”, “Trở hớt”, “Hớc mỏ dư mỏ coi bơi”, “Rứa đã hi”, “Tạc moọc”, “Trừa đèng”,…

Trước sau, qua quyển sách này, tác giả muốn tập trung khẳng định những nét đẹp thuần hậu, chất phác của mảnh đất và con người Lệ Thủy anh hùng! Điều đó đã được Đỗ Đức Thuần bộc bạch trong cuốn sách của mình: “Người Lệ Thủy thật thà chất phác, không kì công trau chuốt ở lời ăn tiếng nói mà theo kiểu chặt to kho mặn. Nhưng họ lại rất chú trọng đến sự cởi mở, chân thành theo lối ăn ở thiệt bụng thiệt rọt với nhau. Họ thông minh, chăm chỉ sẵn đầy, cốt tiết bộc trực, thẳng thắn với phong cách có răng nói rứa. Những ai hiểu bản chất đó thuộc về con người Lệ Thủy thì sẽ rất cảm thông và mến phục.”.

Hy vọng qua “Mạch nguồn Kiến Giang”, các em sẽ thêm yêu quý hơn mảnh đất, con người xứ Lệ, mảnh đất mang nặng dấu ấn của thời thơ trẻ, nơi lắng hồn sông núi ngàn năm; có ý thức gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa; đồng thời ra sức học tập, rèn luyện để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với công lao và sự kì vọng của các bậc tiền nhân.

Dù vật đổi sao dời thì mạch nguồn Kiến Giang vẫn chảy, để không ngừng hun đúc, kiến tạo nên những giá trị mới. Đó là điều mà các em chắc chắn sẽ nhận ra, khi đọc xong cuốn sách này!

Thư viện nhà trường xin trân trọng giới thiệu và kính mời các em đến đọc!